Dla wielu osób japoński i chiński to egzotyczne języki, które łączy lokalizacja krajów i niezrozumiałe znaki. Gdy zagłębimy się w temat, okaże się, że nawet system pisma jest nieco inny. Chociaż w zasadzie japoński i chiński łączy niewiele w aspekcie wymowy czy gramatyki, trzeba pamiętać, że mają też elementy wspólne i wzajemnie na siebie oddziaływały.

Podczas webinaru porównującego oba języki w ramach akcji „Porównawczy marzec” pojawiło się sporo informacji, które pora podsumować. Chcesz być na bieżąco z webinarami? Sprawdź Instagram orientalistki oraz Facebooka WordPassion.

Gramatyka języka japońskiego i chińskiego

Japoński to język aglutynacyjny. Oznacza to, że funkcję słowa określa się poprzez dodanie morfemu do rdzenia wyrazu.  Mówiąc prościej, każdą informację w wypowiedzi dokładamy za pomocą dołączenia do niej “cząstki”. Przykładowo: 食べた (たべた) tabeta – „tabe-” to temat czasownika 食べる (たべる) taberu („jeść”), a „-ta” wyraża czas przeszły.

Język chiński należy do języków izolujących. Oznacza to, że o funkcji gramatycznej oraz składniowej wyrazu nie decydują afiksy (owe “cząstki” opisane powyżej), lecz głównie pozycja danego wyrazu w zdaniu. Przykład zdania: 他昨天去了商店。Tā zuótiān qùle shāngdiàn. – 他 Tā (on)  昨天 zuótiān (wczoraj) 去了qùle (pójść) 商店 shāngdiàn (sklep) – On wczoraj poszedł do sklepu. Warto jednak dodać, że w mówionym chińskim widać elementy aglutynacyjności.

Kolejną różnicą między chińskim i japońskim są czasy. W japońskim występują dwa podstawowe czasy: Przeszły oraz teraźniejszo-przyszły. W chińskim nie ma pojęcia czasów. Czas określają słowa takie jak wczoraj, jutro, dzisiaj, popołudniu itd., oraz pewne formy gramatyczne, które nie są stricte  “czasem”, a raczej akcentują, że czynność została zakończona (np. partykuła 了 le). W japońskim do określania czasów też służą określniki czasu, ale niezbędna jest odpowiednia końcówka czasownika.

https://wordpassion.pl/kursy/

Struktura zdania

W chińskim występuje struktura zdania SVO. Jest to skrót od angielskich części mowy: „subject – verb – object”, czyli „podmiot – orzeczenie – dopełnienie bliższe”.  Wykorzystywanym w japońskim szykiem jest struktura SOV – „subject – object – verb” (podmiot – dopełnienie bliższe – orzeczenie). Zdanie „Lubię koty”

  • Chiński: 我喜欢猫。Wǒ xǐhuān māo. – 我 Wǒ – ja, 喜欢 xǐhuān – lubić, 猫 māo – kot.
  • Japoński: 私は猫が好きです。Watashi wa neko ga suki desu. – Watashi – ja, wa – partykuła, neko – kot, ga – partykuła, suki – lubić.

Wspólnym mianownikiem łączącym oba języki są klasyfikatory. Jest to część mowy, którą dodaje się po liczebniku lub gdy chcemy wskazać na coś konkretnego. W polskim funkcjonuje to jako np. “jedna para butów”, “dwa egzemplarze książki”, “ten bukiet kwiatów” itd. Zwykle dla określonej grupy rzeczowników występuje odrębny klasyfikator (drzewa, małe zwierzęta, duże zwierzęta, budynki, przedmioty podłużne itd.).

Japoński i chiński – wymowa

Wymowa w obu językach znacząco się od siebie różni. Przede wszystkim chiński to język tonalny. Oznacza to, że każde słowo ma swoje określony ton(tony), który wskazuje na sposób jego wymowy. W chińskim występują cztery tony (wysoki, wznoszący, opadająco-wznoszący oraz opadający) oraz jeden neutralny. Są one niezwykle istotne, ponieważ wpływają  one na znaczenie wyrazu. Na przykład: „妈 mā” to „mama”, a „马 mǎ” to „koń”. Mimo że nauka tonów to żmudna praca, to warto poświęcić jej sporo czasu, by w pełni poprawnie posługiwać się tym językiem i nie popełniać niestosownych błędów.

Japońska wymowa jest znacznie łatwiejsza, gdyż nie ma tonów (występuje akcent, ale nie ma on aż takiego znaczenia jak tony w chińskim). Japoński brzmieniem jest w pewnym stopniu zbliżony do polskiego, choć różni się tym, że występują przedłużenia oraz zmiękczenia, słowo „sushi” nie wymawiamy „suszi”, a „susi”.

Pismo japońskie czy chińskie? 

Dla niewprawionego oka chińskie i japońskie “krzaczki” niczym się nie różnią. Jednak różnic jest całkiem sporo. Pismo chińskie i japońskie to bardzo szeroki temat i poruszając go, należy cofnąć się o kilka lat, a nawet wieków. Ideogramy chińskie to jedno z najstarszych pism na świecie. Wywodzi się od niego zarówno japoński, jak i koreański system pisma. Przez tysiące lat ideogramy funkcjonowały w formie tradycyjnej, lecz w latach 50. XX wieku zostały uproszczone w celu likwidacji analfabetyzmu w Chinach (pismo było wcześniej znacznie utrudnione, do tego stopnia, że wiele osób nie znało wystarczającej ilości znaków, żeby przeczytać gazetę ). Znaki tradycyjne wciąż są używane, lecz tylko w niektórych rejonach takich jak Hongkong czy Tajwan. 

Pismo japońskie składa się z trzech elementów. Pierwszy to kanji, czyli w uproszczeniu, zapożyczone znaki chińskie. Początkowo były używane tylko do zapisywania sylab, lecz z czasem zyskały również znaczenie. Głównie są to tradycyjne chińskie znaki, lecz część z nich uległa transformacji, ale nie takiej jak w Chińskiej Republice Ludowej. Warto dodać, że czyta się je inaczej niż znaki chińskie, choć kanji bywają pomocne dla osób posługujących się językiem chińskim, gdyż często wskazują one na znaczenie danego słowa. Poza kanji w japońskim występuje także kana, czyli dwa sylabariusze: Hiragana i katakana. Każdy z nich zawiera po 46 symboli odpowiadającym samogłoskom, sylabom i jednej spółgłosce. Hiragany używa się zazwyczaj do końcówek fleksyjnych, partykuł czy wyrazów niemających znaków kanji. Katakany obecnie używa się do zapisu słów obcego pochodzenia lub by coś podkreślić. 

Japoński i chiński – porówanie słownictwa

Przedstawmy zestawienie słów, które pomoże nam zobrazować podobieństwa i różnice w zestawieniu. Kolejność znaków to: japoński (czytanie japońskie) – chiński uproszczony – chiński tradycyjny (czytanie chiński-mandaryński):

Żelazo – 鉄 (tetsu) – 铁 – 鐵  (tiě) – znak japoński jest prostszy od tradycyjnego chińskiego, ale bardziej złożony niż uproszczony.

Książka – 本 (hon) – 书 – 書 (shū) – znak 書 w japońskim używany jest raczej w znaczeniu czytać, ale też w złożeniach jako książka, co widać w przykładzie poniżej,

Podręcznik – 教科書 (kyokasho) – 课本 (kèběn) – w japońskim słownie mamy znak 書, po chińsku książka, a w chińskim słowie 本 – po japońsku książka,

Pies – 犬 (inu) – 狗 – 狗 (gǒu) – znak 犬 też występuje w chińskim,

Ekonomia – 経済 (keizai) – 经济 – 經濟 (jīngjì) – w chińskim jest to zapożyczenie z japońskiego,

Przyjaciel – 友達 (tomodachi) – 朋友 – 朋友 (péngyou) – element wspólny to: 友,

Noga – 足 (脚) (ashi) – 腿 – 腿 (tuǐ) – w japońskim używane są obie wersja, ale 脚 jest rzadsza,

Przełęcz 峠 (touge) – 山道 – 山道  (shāndào) – znak w japońskim to tzw. kokuji, ideogram stworzony w Japonii.

Głowa – 頭 (atama) – 头 – 頭 (tóu) – znaki w japońskim i chińskim tradycyjnym są identyczne,

Japonia – 日本 (nihon) – 日本 – 日本 (Rìběn) – nazwa Japonia w znakach najprawdopodobniej powstała w Chinach,

Chiny – 中国 (chuugoku) – 中国 – 中國 (Zhōngguó) – tutaj japońska wersja wygląda tak samo jak chińska uproszczona,

Nowy – 新しい (atarashii) – 新(的) – 新(的) (xīnde) – w japońskim przymiotniki odmieniają się tak jak czasowniki i po znaku są końcówki zapisywane hiraganą, które podlegają zmianie (cecha języka aglutynacyjnego),

Czerwony 赤 – 红色(的) – 紅色(的) (hóngsè) – w japońskim 紅 też używane jest w znaczeniu czerwieni, ale w złożeniach, a w chińskim ze znakiem 赤 jest podobnie.

Liczebniki w japońskim i chińskim

Co ciekawe liczebniki zarówno w języku chińskim, jak i japońskim są w piśmie takie same (zapis znakami). Oto zestawienie: Kanji – chiński – czytanie sino-japońskie – czytanie japońskie.

  • zero 零/ゼロ   líng   –    rei/zero
  • jeden    一        yī      –    ichi    hito(tsu)
  • dwa      二        èr     –     ni        futa(tsu)
  • trzy      三       sān    –    san      mi(ttsu)
  • cztery   四       sì        –   shi       yon,yo(ttsu)
  • pięć      五      wǔ      –   go       itsu(tsu)
  • sześć    六      liù       –  roku    mu(ttsu)
  • siedem    七   qī        –  shichi    nana(tsu)
  • osiem      八   bā       –  hachi     ya(ttsu)
  • dziewięć 九   jiǔ       –  kyū/ku  kokono(tsu)
  • dziesięć  十    shí      –  jū           tou

Elementem wspólnym obu języków są bez wątpienia znaki, które do Japonii przybyły z Chin i nawet jeśli nie są używane w takim samym znaczeniu, to często podobnym. Wszelkie przedłużenia w japońskim to skutek wpływu języka chińskiego. W japońskim większość leksemu to wyrazy sino-japońskie, a w chińskim nie brakuje zapożyczeń z japońskiego. Pod kątem gramatyki czy wymowy mamy to do czynienia z zupełnie różnymi językami, dlatego stwierdzenie: Japoński i chiński są podobne, to spore nadużycie.

Leave a comment